Çocuklarda Söz Dinlememe Nedenleri ve Çözüm Yolları
Çocuklarda söz dinlememe, çoğu anne ve babanın muzdarip olduğu durumlardan birisidir. Nitekim çocukların bazı süreçlerde kural tanımaması, ebeveynleriyle inatlaşması ve ondan beklenilen davranışı yerine getirmemesi sıkça görülen bir durumdur. Fakat bu tablo uzun bir dönem devam ettiğinde aile bireyleri arasında stres ve iletişim problemleri görülmeye başlanır. Bu sebeple çocuğum söz dinlemiyor sorunu basite alınmamalı ve doğru yollarla problem çözülmelidir.
Her bireyin gelişim süreci kendisine özeldir. Dolayısıyla her çocuktan aynı davranışları beklemek ve mekanik bir varlık beklentisiyle çocuğa yaklaşmak doğru değildir. Bazı davranış örüntüleri gelişimsel bir sürecin parçasıdır ancak bazı davranışların arka planında psikolojik zeminler yer almaktadır. Bu nedenle anne ve babaların çocuğun davranışlarını anlama noktasında bir çaba göstermeleri gerekmektedir. Ezber beklentiler ve yaklaşımlar çocuğun yaşadıklarını anlama yollarını kapatabilir. Aksine çocuğun, problem davranışının daha fazla şiddetlenmesine sebep olabilir.
Çocuklar Neden Söz Dinlemiyor?
Çocuklarda söz dinlememe durumunun altında birden fazla dinamik yer almaktadır. Bu problemi özellikle tek bir sebep üzerinden açıklamak sağlıklı olmaz. Bundan dolayı ilgili sebepleri aşağıda başlıklar halinde sizler için belirttik.
Dikkat Çekme İhtiyacı
Ebeveynleri tarafından görülmeyen çocuklar problemli davranışlara başvurarak görülme ihtiyaçlarını karşılarlar. Çünkü; bazı ailelerde çocuğun varlığı ancak bir kriz durumunda tescil ediliyor. Çocuk bunu fark edip bu yola başvurabiliyor.
Sınırları Test Etmek
Çocuklar güvende hissetmek adına belli dönemlerde anne ve babalarının sınırlarını sınayabilirler. Çocuk sahiplenilmek ve kapsanmak adına bu yola başvurur. Bu aynı zamanda gelişimsel bir sürecin parçasıdır.
Tutarsız Kurallar
Ebeveynlerin tutarsızlığını çocuk kendisi adına bir kuralsızlığa dönüştürür. Yani anne ve babanın farklı fikirler beyan etmeleri ve evin içindeki kuralların sıkça değişmesi çocuklarda söz dinlememe davranışına zemin hazırlar.
Yoğun Duygular
Çocuğun, öfke, üzüntü, stres gibi bazı duyguları çok yoğun yaşaması problemli davranışların daha fazla görülmesine sebep olabilir. Aslında çocuk, duygularını sindirme kapasitesi bakımından zayıftır. Bu yüzden kendisine ağır gelen duyguların yükünü davranışsal boyutta ortaya koyar.
Çocuklarda Söz Dinlememe Davranışını Nasıl Anlarız?
Çocuğum söz dinlemiyor şikayetini dile getiren ebeveynlerin bazı durumlara dikkat etmeleri gerekir. Böylece bu hassasiyet, ilgili davranışların sönmesine olanak sağlayacaktır.
Sürekli İtiraz Etmek
Çocuk, evde, okulda veya sosyal hayatında uyumsuz bir davranış tablosu ortaya koyuyorsa ve kuralları yok sayıyorsa bu durum dikkate alınmalıdır. Problemin altındaki sebepler görülmelidir.
İnatlaşmak
Bu çocukların en belirgin özelliği uyum konusunda şiddetli bir direnç ortaya koymalarıdır. Örneğin, en yapılması muhtemel konularda bile karşı koyuş ortaya çıkar.
Kuralları Görmezden Gelmek
Çocuk, her seferinde benzer davranışları ortaya koyuyorsa çocuklarda söz dinlememe durumunun bir başka belirtisinden bahsetmek mümkün.
Çocuklarda Söz Dinlememe Durumu İçin Ne Yapmalı?
Çocuğum söz dinlemiyor ne yapmalıyım şikayeti çoğu ebeveynin ilgilendiği önemli bir konu haline gelmiştir. Çünkü; bu problem son zamanlarda oldukça yaygın hale gelmiştir.
Net ve Açık Kurallar Koymak
Çocuk, bulunduğu yaş dilimi ve zihinsel kapasitesi itibariyle kompleks kuralları anlamakta ve uygulamakta zorlanır. Bunun olmaması adına kuralların açık ve sade anlatmak gerekir.
Tutarlılık
Ebeveynlerin koyduğu kurallar konusunda hemfikir olmaları gerekir. Sonuç olarak tutarsız bir tavır çocuğun güvensizlik hislerini tetikler. Böylece çocuk sınırları tekrar test etmeye kalkışır.
Bağırmaktan Kaçınmak
Ebeveynlerin, çocuğa karşı şiddet içerikli bir dile sahip olmaları onların daha fazla tepkisel davranışlara başvurmalarına neden olur. Bu sebeple anne ve babalar sakinliklerini korumalı ve bu ruhsal halin çocuğa geçmesine de olanak tanımalıdırlar.
Olumlu Davranışı Desteklemek
İstenen davranışların görülmesi ve pekiştirilmesi aynı olumlu davranışların ortaya konmasını sağlar. Görülmeyen ve takdir edilmeyen, onaylanmayan davranışlar sönmeye başlar.
Çocuklarla Sağlıklı İletişim Nasıl Kurarız?
Çocuklarda söz dinlememe sorunu için iletişim kanalı önemli bir yere sahiptir. Çünkü kurulamayan iletişim genellikle problemli davranışlar olarak kendisini gösterir.
Göz Teması Kurmak
Çocuğun zihinsel ve fiziksel seviyesi dikkate alınarak bir iletişim kurulmalıdır. İletişim dili sade ve öz olmasına dikkat edilmelidir. Çocukla konuşurken göz hizasında bir iletişim benimsenmelidir.
Emir Vermek Yerine Açıklama Yapmak
Eylemlerin nedenini ve sonucunu yani gerekçelerini çocuğa açıklamak gerekir. Bu yöntem, çocuğun kurallara riayet etmesi adına önemli bir adım olacaktır.
Duygularını Dinlemek
Duygusu ve düşüncesi anlaşılmayan çocuk davranışlar üzerinden kendini anlatmaya başlar. Bunun karşı tablosunda ise, çocuğun hislerinin duyulması; çocuklarda söz dinlememe probleminin görülmesini azaltabilir.
Çocuklarda Söz Dinlememe Sorununu Hangi Yaşlarda Görürürüz?
Çocuğum söz dinlemiyor sorunu gelişimsel süreç bağlamında bazı zaman dilimlerinde daha sık görülmektedir. Bunu nedeni ise içinde bulunulan dönemin özellikleridir.
2-3 Yaş Dönemi
Bu yaş diliminde çocuk kendini ortaya koyarak anne ve babadan ayrışma girişimi ortaya koyar. Dolayısıyla sıklıkla dirençli davranışlar gösterir.
Okul Çağı
Bu çocuklar okul ortamında kurallara riayet etme konusunda zorluk yaşar. Okul döneminin belirgin sorun alanlarından birisidir.
Ergenlik Dönemi
Çocuk, ergenlik dönemiyle beraber bir kimlik arayışı içinde olur. Kendi kimliğini ortaya koyarken karşı çıkma davranışı da sık görülür. Bu durum çocuklarda söz dinlememe probleminin görüldüğü zamanlardan biridir.
Çocuk Söz Dinlemiyor Diye Ceza Vermek Doğru mu?
Çocuk söz dinlemiyor ne yapmalıyım probleminin çözümü çocuğu cezalandırmak değildir. Çünkü ceza istenilen davranışın kazandırılması için makul bir seçenek değildir.
Sert Cezaların Etkisi
Çocuğun şiddetli bir şekilde cezalandırılması onda korku ve öfkenin temellenmesine neden olacaktır. Bu durum, problemli davranışların ya bir müddet sonlanmasına ya da daha fazla şiddetlenmesine sebep olacaktır.
Doğal Sonuçlar Kullanmak
Çocuk kendi davranışlarının ortaya çıkardığı sonuçların sorumluluğunu almalıdır. Ancak bu şekilde problemli davranışlardan vazgeçebilir. Çocuğa bir seçim hakkı verilerek bu durumdan kendi iradesiyle vazgeçmesi sağlanmalıdır.
Sevgi ve Sınır Dengesi
Ebeveynlerin çocuklarıyla olan ilişkideki en önemli tutumu tutarlılık olmalıdır. Çok sevilmek veya kuralsızlıkla değil, çocuğa hem sevildiğini hissettirmek hem de ona sınır belirlemek gerekir.
Ebeveynlerin Yaptığı Yaygın Hatalar
Çocuklarda söz dinlememe sorunu anne ve babaların ortaya koyduğu hatalı tutum ve davranışlardan beslenmektedir.
Sürekli Eleştirmek
Çocuğun sıklıkla eleştirilmesi ve aşağılanması ondaki özgüveni düşürecek ve problem davranışlarına yönelmekten geri durmayacaktır.
Kıyaslama Yapmak
Ebeveynlerin yaptığı en başat hatalardan birisi de çocuğun başkalarıyla kıyaslanmasıdır. Böyle bir durumda çocuk kendini yetersiz ve değersiz hisseder. Ne yaparsam yapayım anne ve babamı mutlu edemiyorum der ve sorunlu davranışlara tekrar yönelir.
Sabırsız Davranmak
Çocuk istenilen davranış repertuarını hemen kazanmayabilir. Bunun için sabırlı olmak gerekir. Ona zaman tanımak ve aynı tutarlılıkla devam etmek ebeveynlerim görevidir.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
Eğer çocuklarda söz dinlememe problemi uzun bir zamandır sürüyorsa, hem çocuğun hem de ailenin huzuru ciddi şekilde olumsuz etkileniyorsa profesyonel bir desteğe başvurmak gerekir.
Alınan destekle beraber çocuk kendini ve anlatamadıklarını anlatma fırsatı bulur. İlgili profesyonel ailenin ve çocuğun ilişki dinamiklerini anlamaya çalışır. Problemin altındaki nedenleri sağlıklı bir temele kavuşturur. Profesyonel destek, çocuğum söz dinlemiyor şikayeti için etkili çözümler ortaya koyar.
Sonuç
Özetleyecek olursak, çocuklarda söz dinlememe sorunu günümüzde çoğu ailenin temel şikayetlerinden biri haline gelmiştir. Fakat, sağlıklı bir iletişim kanalı, makul anne ve baba tutumları ve tutarlılıkla bezenmiş sınırlarla bu sorunun üstesinden gelmek mümkündür.
Çocuğun ortaya koyduğu bu problemli davranışların altındaki dinamikleri anlamak gerekir. Psikolojik bir destekle bu durumu besleyen faktörleri görmek problemin çözümüne ışık tutacaktır.
Şunu unutmamakta yarar var, çocuk duygularının ve düşüncelerinin anlaşıldığı hissettiğinde problem davranışlarından vazgeçer. Anne ve babasıyla iş birliği yapar. Önemli olan çocuğun görülmesi, sevilmesi ve duygularının anlaşılmasıdır.
