Tükenmişlik Sendromu Belirtileri, Nedenleri ve Başa Çıkma Yollar
Tükenmişlik sendromu, tablosunu tanımlayarak yazıya başlayalım. Bireyin uzun zamanlı stres yaşaması, zihnen, bedenen ve duygusal olarak yorulduğunu ve tükendiğini hissetmesidir. Özellikle çalışma hayatında yaşanan baskılar ve yoğun olarak devam ettirilen iş temposu bu durum için belirleyici bir etken olmaktadır. Ortaya çıkan bu durum bireyin hayat motivasyonunu, yaşam enerjisini ve günlük sorumluluklarını yerine getirmeyi olumsuz etkilemektedir.
Terapi odasında şahit olduğumuz klinik vakalarda bu sürecin başlangıçta yorgunluk olarak başladığını görürüz. Nitekim ilerleyen zamanlarda ise ilgi yitimine, üzüntüye ve boşluk hissine dönüşen bir tablo görürüz. Bu açıdan baktığımızda ruhsal tablonun daha fazla şiddetlenmemesi adına bu belirtiler erken dönemde fark edilmeli ve bunun için önlem alınmalıdır.
Tükenmişlik Sendromu Nedir?
Tükenmişlik sendromu nedir sorusunu anlamak gerekiyor öncelikle. Kişinin kronik olarak yoğun bir strese maruz kalmasıyla enerjisini yitirmesi, duygusal ve zihinsel olarak yıpranmasıdır. Bununla beraber birey, bu yıpranmışlığı psikolojik olarak derin bir şekilde hisseder.
Bu dönemde en sık karşılaştığımız belirti kişinin yaptığı aktivitelerden keyif almamasıdır. Terapi deneyimlerimizden, bu kişilerin daha önce ilgi duydukları çoğu şeye karşı ilgilerini kaybettiklerini görürüz. Ayrıca edindiğimiz tecrübeler bu tablonun yalnızca bedenen değil ruhsal olarak da kişiyi tükettiğini bize gösterir.
Tükenmişlik Sendromu Belirtileri Nelerdir?
Tükenmişlik sendromu belirtileri, hem zihinsel hem de fiziksel olarak kendini gösterir. Yani bireyin hem psikolojisinde hem de bedensel yapısında bunu görürüz.
Sürekli Yorgun Hissetmek
Bu kişiler ne kadar dinlenirlerse dinlensinler yine yorgun hissederler. Kronik yorgunluk belirtileri bu tablonun öne çıkan semptomudur.
Motivasyon Kaybı
Tükenmişlik sendromu durumuna maruz kalan kişilerde hayata karşı bir ilgisizlik vardır. Önceden keyifle yapılan işler artık keyif vermez.
Duygusal Boşluk Hissi
Bu bireylerde en yaygın gördüğümüz belirtilerden birisi de kendini duygusal bağlamda tükenmiş bir durumda hissetmesidir.
Odaklanma Problemleri
Kişi, bu dönemde dikkatini toplamakta ve odaklanmakta zorluk yaşar. Bu durum, tükenmişlik sendromu belirtileri içinde sıkça gördüklerimizdendir.
Uyku Problemleri
Bu dönemin içinden geçen bireyler uykuya geçmekte zorlanırlar. Bununla beraber uyandıklarında da yine yorgun ve halsiz hissederler.
Tükenmişlik Sendromu Neden Olur?
Birden fazla dinamiğin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Aslında bu süreci tek bir neden üzerinden açıklamak zordur.
Yoğun İş Stresi
Kişi, uzun bir dönem baskıyla çalışmak zorunda kalmışsa ve yoğun bir iş temposuna maruz kalmışsa bu durum onun enerjisinin tükenmesine zemin hazırlar.
Sürekli Sorumluluk Almak
Terapi odasında gördüğümüz bu kişilerin, kendilerini çok fazla yorduklarına, çok fazla sorumluluk aldıklarına; bunun yanı sıra kendilerine zaman ayırmadıklarına şahitlik ederiz.
Mükemmeliyetçilik
Bu bireyler, mükemmelliği ararlar. Nihayetinde bu da onları yorar ve tükenmişlik sendromu sürecini tetikleyen bir duruma dönüşür.
Duygusal Yükler
İnsan duygularını bastırdığında ve yok saydığında zihnine ve kalbine bir yük almış olur. Yani arka planda çalışan duygular kişiyi yorar ve güçten düşürür.
Tükenmişlik Sendromu Nasıl Geçer?
Tükenmişlik sendromu nasıl geçer sorusu, bu durumun içinde olan çoğu bireyin cevabını şiddetle aradığı bir sorudur. Bunun için atılması gereken bazı adımları sizler için aşağıda belirttik.
Dinlenmeye Zaman Ayırmak
Kendini zihinsel ve fiziksel olarak sürekli yoran kişilerde bu durum bir müddet sonra kendisini gösterir. Bunun olmaması adına kişinin kendine da zaman ayırması ve dinlenmesi gerekir.
Sınır Koymayı Öğrenmek
Bu kişilerin bu kadar yıpranmasına zemin hazırlayan durumlardan birisi de “hayır” demeyi becerememeleridir. Sonuçta bunu başaramadıkları için kendi kişisel sınırlarını koruyamazlar.
Günlük Rutin Oluşturmak
Günlük düzenli rutinler oluşturmak tükenmişlik sendromu belirtileri tablosunun şiddetini kaybetmesine imkan sağlar. Örneğin spor yapmak, sosyal ortamlara dahil olmak ve sevilen aktiviteleri yapmaktan geri durmamak bunlardan bazılarıdır.
Sosyal Destek Almak
Kişinin besleyici yani destek sağlayan bir sosyal çevreye sahip olması bu durumun ortaya çıkmasını engeller.
Tükenmişlik Sendromunun Psikolojik Etkileri
Tükenmişlik sendromu, kronik bir hale kavuşursa uzun vadeli olarak kişinin ruhsal durumunu olumsuz etkiler. Bunun yanı sıra bazı psikolojik belirtilerin oluşmasına da neden olur.
Kaygı ve Stres Artışı
Bu bireylerde istemsiz bir şekilde günlere yayılmış bir kaygı halinin görüldüğüne tanıklık ederiz.
Özgüven Kaybı
Zaman içerisinde toplumdan uzaklaşmaya ve kendi içlerinde bir özgüvensizlik yaşamaya başlarlar. Öte yandan terapideki gözlemlerimiz, zamanla bu kişilerin kendilerini yetersiz ve değersiz hissettikleri yönündedir.
Sosyal Geri Çekilme
Kişinin bu dönem içerisinde insanlardan uzaklaştığını ve iletişimden kaçındığını görürüz. Bu davranış, tükenmişlik sendromu belirtileri içinde sıklıkla görülmektedir.
Günlük Hayatta Tükenmişliği Azaltmanın Yolları
Tükenmişlik sendromu nasıl geçer sorusu için yapılacakları aşağıda başlıklar halinde sıraladık. Bireyin gündelik hayatında uygulaması gereken bazı yol ve yöntemler şunlardır:
Fiziksel Aktivite Yapmak
Bireyin hareket etmesi yani spor vb. aktivitelerle ilgilenmesi beyindeki serotonin salgılayıcı sistemi aktif hale getirir. Yani mutluluk hormonunun daha fazla salgılanmasını sağlar.
Teknoloji Kullanımını Azaltmak
Bu bireyler kendilerini ekranla yorarlar. Zihinleri dağınık, bulanık ve gürültülü hale gelir. Bunun olmaması adına ekranla olan zamanı sınırlandırmak gerekir.
Kendine Zaman Ayırmak
Bireyin ilgi duyduğu aktivitelere yönelmesi ve zaman ayırması tükenmişlik sendromu ile mücadelede önemli bir adım olacaktır.
Gerçekçi Beklentiler Oluşturmak
Kişinin kendi kapasitesini bilmesi ve buna göre yük yüklenmesi gerekir. Gerçekçi hedef ve beklentiler oluşturması lazım.
Tükenmişlik Sendromu ve İş Hayatı
Bireyin kendini çok fazla işe ve yüke maruz bırakmasıyla yakından ilintilidir. Bunun olmaması için dengeli bir iş hayatı için çaba göstermek gerekir.
İş-Özel Hayat Dengesi
Bu bireylerin terapi odasında ifade ettiği en belirgin söylemlerden birisi de iş ve özel hayat dengelerini kuramamış olmalarıdır. Kendilerini yıpratma noktasında maharetlidirler.
Aşırı Sorumluluk
Alınan yükler sadece fiziksel olarak algılanmamalı. Bireyin zihnen aldığı yükler her dakika ve saniye onu dibe çekmeye çalışır.
Yetersiz Dinlenme
Birey çalışma ve dinlenme zamanlarını dengelemelidir. Bu durum tükenmişlik sendromu belirtileri için ciddi bir risk faktörüdür.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
Eğer bu sürecin belirtileri kişiye uzun bir süredir eşlik ediyorsa ve günlük hayatını da aksatacak seviyeye gelmişse destek alması elzem bir durumdur. Çünkü; kişi destek almadığında ruhsal tablo daha da şiddetlenecek bir seviyeye gelir.
Alınacak psikolog veya psikiyatr desteği tükenmişlik sendromu nasıl geçer sorusuna spesifik ve özel çözümler sunacaktır. Kişi için yapılandırılmış bir süreç izlenecektir.
Sonuç
Bugün geldiğimiz noktada artık tükenmişlik sendromu modern hayatın en sık görülen psikolojik problemlerinden birisi haline gelmiştir. Buna rağmen doğru yol ve tekniklerle bu durumun kıskacından kurtulmak ve yeniden ruhsal dengeye ulaşmak mümkündür.
Bu bireyler kendileri için atacakları doğru adımlarla enerjilerini yeniden kazanabilirler.
Bireyin kendine zaman ayırması, dinlenme araları oluşturması, istemediği şeylere hayır demesi bu adımlardan bazılarıdır.
Terapi odasından şahit olduğumuz vakalarla artık şunu rahatlıkla ifade edebiliriz; sürekli koşturmak ve güçlü bir profil ortaya koymak yerine bazen oturup kendini dinlemek ve kendine de zaman ayırmak ruhsal sağlığın ciddi bir ihtiyacıdır. Bu ihtiyacı görmezden gelmemek hayati önem taşır.
