Kardeş Kıskançlığı Neden Olur, Nasıl Anlaşılır ve Nasıl Çözülür?
Çocuklarda kardeş kıskançlığı, aileye yeni bir üyenin katılmasıyla beraber sıkça sorulan soruların başında gelmektedir. İnsanın doğası itibariyle kıskançlık duygusunu yaşaması son derece doğaldır. Ancak bu duygunun olması gerektiği gibi yönetilememesi çocukta birtakım davranış sorunlarına yol açmaktadır. Öfke krizleri, içe kapanma, nesnelere zarar verme buna örnektir. Ayrıca anne ve babaya karşı gelme de bu davranışlardan biridir. Ailedeki huzur atmosferinin tesis edilmesi ve çocukların ruhsal açıdan bu durumdan olumsuz etkilenmemeleri adına ebeveynlerin bu süreci sağlıklı bir şekilde yönetmeleri hayati önem taşımaktadır. Bu makalemizde kardeş kıskançlığı konusunu detaylı bir şekilde ele alacağız. Özellikle kardeş kıskançlığı nedenleri, belirtileri ve bu durumla baş etme yöntemlerini inceleyeceğiz.
Kardeş Kıskançlığı Nedir?
Çocuklarda kardeş kıskançlığı, çocuğun anne ve babasından aldığı sevgi, ilgi, şefkat ve sahiplenme gibi duygu ve eylemlerin başka bir bireyle paylaşıldığını görmesi ve hissetmesiyle verdiği tepkilerdir. O güne kadar anne ve babanın tüm sevgisini alan çocuk, bu yeni durumu kabullenmekte zorlanır. Bu nedenle kardeşini rakip olarak görebilir. Ailenin ilk çocuğu olanların bu tepkisi daha şiddetlidir. Çünkü çocuk, bulunduğu yeri kaybetme korkusu yaşar.
Kardeş Kıskançlığı Nedenleri
1. İlgi Kaybı Hissi
Dünyaya yeni gelmiş kardeşine gösterilen ilgi ve sevgi çocuğun artık ikinci planda kalacağı düşüncesine götürmektedir.
2. Paylaşma Zorluğu
Öncesinde tamamen kendisine ait olan ebeveyn sevgisi, odası ve oyuncakları artık başka biriyle paylaşılacaktır. Bu durum çocukta kıskançlık hissine neden olur.
3. Yaş Farkı
Çocuğun içinde bulunduğu yaş diliminin düşük olması bu duyguyla baş etmeyi zorlaştıracaktır.
4. Ebeveynlerin Tutumları
Anne ve babaların çocukları kıyaslayan bir tutuma sahip olmaları çocuklardaki kıskançlık duygusunu arttıracaktır.
Kardeş Kıskançlığı Belirtileri
- Çocuk insanlardan uzaklaşarak içe kapanır ve yalnız kalmayı tercih eder.
- Çocuk alt ıslatma, parmak emme veya yalnız uyuyamama gibi daha önceki yaş dönemlerine ait davranışlara geri dönebilir (regresyon).
- Çocuk kendini kontrol etmekte zorlanır ve kardeşine karşı fiziksel veya sözel şiddete başvurabilir.
- Çocuk kaybettiği ilgiyi yeniden kazanmak için çeşitli davranış problemleri geliştirebilir.
- Çocuk ani ve sebepsiz öfke patlamaları yaşayabilir.
Bu kardeş kıskançlığı belirtileri anne ve babalar tarafından görülmediğinde, yerinde tepkiler çocuğa verilmediğinde bu sorunların uzun vadeli problemlere dönüşme kapısını da açık bırakmış olacaklardır.
Kardeş Kıskançlığıyla Baş Etme Yöntemleri
1. Sevgi ve İlgiyi Dengeli Paylaştırmak
Her çocuk anne ve babasının nezdinde özel hissetmek ister. Dolayısıyla ebeveynlerin tüm çocuklarıyla yaş durumlarını ve ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurarak onlarla ilgilenmeleri ve sevgi göstermeleri gerekmektedir.
2. Çocuğu Duruma Hazırlamak
Ebeveynler yeni bebeğin doğumundan önce çocuğu hazırlık sürecine katabilir. Bebeğin ihtiyaçlarının temin edilme aşamalarında çocuğa gerekli açıklamalar yapılmalıdır.
3. Kıyas ve Rekabetten Kaçınmak
Çocukları birbirleri üzerinden bir terbiyeye tabi tutmak ve kıyaslamak son derece sakıncalı bir durumdur. Bu davranışlar kardeş kıskançlığına adeta davetiye çıkarmaktadır. Anne ve babalar, çocukların gelişimsel ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak her çocuğun farklı olduğu gerçeğini idrak etmelidirler.
4. Sorumluluk Vermek
Çocuğun yaşı ve psikolojik hali de göz önünde bulundurularak kardeşiyle ilgili konularda ona küçük görevler verilebilmelidir. Bu durum, çocuğun aile döngüsü içinde kıymetli bir yeri olduğu hissiyatını deneyimlemesini sağlar. NCT (National Childbirth Trust) yazısında belirtildiği gibi ebeveynler taraf tutmadığında ve büyük çocuktan gerçekçi beklentiler beklediğinde kıskançlık belirgin şekilde azalır. Bu sayede büyük çocuk kardeşine olumlu bir örnek olur.
5. Çocuğun Duygularını İfade Etmesine İzin Verin
Ebeveynler bu durumu çocukla açıkça konuşmalıdır. Ona kendi duygu ve düşüncelerini paylaşma olanağı verilmelidir. “Şuanda ne hissediyorsun?”, “Kardeşinin dünyaya gelmiş olmasından dolayı üzüntü duygusu ve kıskançlık yaşaman normal” gibi yaklaşımlarla çocuğun hissettiklerini aynalamak gerekir.
Uzman Desteği Ne Zaman Gerekir?
Çocuklarda kardeş kıskançlığı, artık yönetilemez bir duruma ulaştığında, çocuğun akademik başarısı ve sosyal hayatı etkilendiğinde bir çocuk psikoloğuna başvurmak gerekir. Alınan profesyonel destekle beraber çocuk, duygularını ve yaşadıklarını daha rahat bir şekilde paylaşma yoluna gidecektir. Bu da mevcut durumla yaşama becerisini olumlu etkileyecektir.
Sonuç
Kardeş kıskançlığı, aileye yeni bir kardeş gelmesiyle yaşanan doğal bir durumdur. Ancak; bu duygu doğru yöntemlerle ele alınmadığında yaşanılan problemler kalıcı bir hale dönüşebilmektedir. Anne ve babaların her çocuğa onun ihtiyacına uygun bir şekilde gerekli ilgi, sevgi ve şefkati göstermeleri aynı zamanda bilinçli ve adil davranışlar ortaya koymaları çocukların da bu duyguyu aşmalarına kapı aralayacaktır. Ez cümle, ebeveynlerin doğru davranışlar ortaya koymaları yani çocuğa sevgiyle, şefkatle ve ilgiyle yaklaşmaları aynı zamanda çocukla sağlıklı bir iletişim kurmaları bu sorunun panzehiri olacaktır.
Kardeş ilişkileriyle ilgili temel dinamikleri anlattığımız “Kardeş Kıskançlığı” başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.
