Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir? Belirtileri ve Tedavi Süreci
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), kişinin zihnine istemeden gelen takıntılı düşünceler ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yaptığı tekrar eden davranışlarla ilerler. Van psikolog desteği alan birçok danışan, kontrol edemediği düşünceler nedeniyle yoğun stres yaşar. Ancak doğru terapi süreciyle kişi bu döngüyü değiştirebilir.
Öncelikle şunu netleştirelim: OKB yalnızca “aşırı titizlik” değildir. Aksine kişi çoğu zaman düşüncelerinin mantıksız olduğunu fark eder. Buna rağmen zihni aynı senaryoyu tekrar üretir. Bu nedenle kişi hem zihinsel hem de duygusal olarak yorulur.
Obsesyon Nedir?
Obsesyon, kişinin istemediği halde zihnine giren ve yoğun kaygı yaratan düşünce, imge veya dürtüdür. Örneğin kişi mikrop kapacağını düşünebilir. Bununla birlikte birine zarar vereceği korkusunu yaşayabilir. Ayrıca dini ya da ahlaki içerikli düşünceler zihnini sürekli meşgul edebilir.
Kişi bu düşünceleri bastırmaya çalıştıkça kaygı artar. Dolayısıyla obsesyon daha güçlü şekilde geri döner. Üstelik kişi “Neden böyle düşünüyorum?” sorusuyla kendini suçlayabilir. Bu durum kaygıyı daha da yükseltir.
Kompulsiyon Nedir?
Kompulsiyon, obsesyonun yarattığı kaygıyı azaltmak için kişinin yaptığı tekrar eden davranışlardır. Örneğin kişi kapıyı defalarca kontrol eder. Bunun yanında ellerini uzun süre yıkar ya da içinden belirli cümleleri tekrar eder.
Bu davranış kısa süreli rahatlama sağlar. Ancak beyin bu rahatlamayı öğrenir. Sonuç olarak kişi her kaygı yükseldiğinde aynı ritüeli tekrar eder. Böylece obsesyon ve kompulsiyon birbirini besleyen bir döngü oluşturur.
Van psikolog sürecinde uzman, danışanın bu döngüyü net biçimde görmesini sağlar. Ardından kişi adım adım farklı davranmayı öğrenir.
OKB Belirtileri Nelerdir?
OKB farklı temalarla ortaya çıkar. Ancak bazı belirtiler daha sık görülür.
Temizlik Takıntısı
Kişi mikrop veya kir korkusu yaşar. Bu nedenle sık sık el yıkar ya da uzun süre temizlik yapar.
Kontrol Takıntısı
Kişi kapı, ocak veya prizleri tekrar tekrar kontrol eder. Ayrıca “Ya açık kaldıysa?” düşüncesi zihnini meşgul eder.
Zarar Verme Korkusu
Kişi istemeden birine zarar vereceğini düşünür. Bu nedenle kesici aletlerden uzak durur veya yalnız kalmaktan kaçınır.
Simetri ve Düzen İhtiyacı
Kişi eşyaların belirli düzende durmasını ister. Düzen bozulduğunda yoğun huzursuzluk yaşar.
Eğer bu belirtiler günde bir saatten fazla zaman alıyorsa destek almak gerekir. Çünkü OKB yaşam kalitesini ciddi biçimde düşürür.
OKB Neden Ortaya Çıkar?
OKB tek bir nedene dayanmaz. Genetik yatkınlık riski artırır. Bununla birlikte yoğun stres belirtileri tetikler. Ayrıca kişi çocukluk döneminde aşırı sorumluluk inancı geliştirebilir.
Örneğin kişi “Her şeyi kontrol etmeliyim” düşüncesini benimseyebilir. Bu düşünce kontrol davranışlarını güçlendirir. Dolayısıyla kişi hata yapma ihtimaline karşı aşırı önlem almaya çalışır.
OKB Nasıl Tedavi Edilir?
Uzmanlar OKB tedavisinde en sık Bilişsel Davranışçı Terapi yöntemini kullanır. Özellikle maruz bırakma ve tepki önleme tekniği güçlü sonuç verir.
1. Değerlendirme
Uzman obsesyon ve kompulsiyon temalarını belirler. Ayrıca kaçınma davranışlarını analiz eder.
2. Maruz Bırakma
Danışan korktuğu düşünce veya durumla kontrollü şekilde yüzleşir. Örneğin el yıkama takıntısı olan kişi belirli süre elini yıkamaz.
3. Tepki Önleme
Danışan ritüel yapmadan kaygıyı tolere etmeyi öğrenir. Böylece beyin yeni bir öğrenme geliştirir. Sonuç olarak kaygı seviyesi zamanla düşer.
Van psikolog desteği alan bireyler, düzenli terapi ile ritüel ihtiyacını azaltır ve daha esnek düşünce yapısı geliştirir.
Günlük Hayatta OKB ile Nasıl Baş Edebilirsiniz?
Öncelikle takıntı geldiğinde hemen ritüel yapmayın. Bunun yerine birkaç dakika bekleyin. Ayrıca kaygının doğal olarak azalmasına izin verin. Çünkü kaygı sonsuza kadar sürmez.
Bununla birlikte düşüncelerinizi gerçeklik testiyle sorgulayın. “Bu düşüncenin kanıtı nedir?” sorusunu kendinize yöneltin. Ayrıca kaçındığınız durumlara küçük adımlarla yaklaşın. Böylece beyniniz yeni deneyim kazanır.
Ne Zaman Destek Almalısınız?
Eğer takıntılarınız iş, okul veya aile yaşamınızı etkiliyorsa gecikmeden destek alın. Özellikle günde bir saatten fazla zaman kaybediyorsanız profesyonel yardım önem taşır.
Van psikolog desteği sayesinde kişi obsesyon ve kompulsiyon döngüsünü sistemli şekilde çözer. Ayrıca uzman kişiye kalıcı baş etme becerileri kazandırır.
