Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
Travma Sonrası Stres Bozukluğu, kişinin yaşadığı ağır bir olaydan sonra yoğun korku ve tehdit hissi yaşamasıyla gelişir. Kişi olay bitse bile kendini güvende hissetmez. Beyin tehlikenin sürdüğünü varsayar ve alarm verir. Bu alarm sistemi kapanmaz. Sonuç olarak kişi günlük yaşamında sürekli tetikte kalır.
Van psikolog desteği alan birçok danışan, geçmişte yaşadığı kazaların, kayıpların ya da şiddet deneyimlerinin etkisini uzun süre taşır. Çünkü beyin travmatik anıyı düzenlemez. Beyin o anıyı aktif tehdit gibi saklar. Bu yüzden kişi geçmiş bir olayı sanki bugün yaşanıyormuş gibi hisseder.
Her zor deneyim TSSB geliştirmez. Ancak kişi olay sırasında yoğun korku yaşarsa ve yalnız kalırsa risk artar. Sosyal destek eksikliği süreci ağırlaştırır. Ayrıca tekrarlayan travmalar belirtileri güçlendirir.
Travma Beyni Nasıl Etkiler?
Travma sırasında beyin hayatta kalmaya odaklanır. Beyin savaş, kaç ya da don tepkisini başlatır. Kalp hızlanır. Kaslar gerilir. Nefes hızlanır. Dikkat yalnızca tehlikeye yönelir.
Olay sona erdiğinde beyin normal şartlarda bilgiyi işler. Ancak yoğun stres sırasında beyin bu işlemi tamamlamaz. Bu nedenle travmatik anı parçalı ve yoğun şekilde kalır.
Kişi daha sonra benzer bir ses, koku ya da görüntüyle karşılaşır. Beyin bu uyaranı tehdit olarak algılar. Kişi tekrar korku yaşar. Örneğin trafik kazası geçiren biri fren sesi duyduğunda panik hisseder. Çünkü beyin o sesi tehlikeyle eşleştirir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri
TSSB yaşayan kişi dört ana belirti alanında zorlanır.
1. Yeniden Yaşama
Kişi travmatik anıyı istemeden hatırlar. Zihnine ani görüntüler gelir. Gece kabus görür. Ayrıca tetikleyici bir ortamda bulunduğunda sanki olay tekrar yaşanıyormuş gibi hisseder.
Bu durum kişiyi yorar. Çünkü beyin geçmiş ile bugünü ayırmaz.
2. Kaçınma
Kişi travmayı hatırlatan yerlerden uzak durur. Olay hakkında konuşmaz. Travmayla ilişkili duyguları bastırır. Ancak bastırma işe yaramaz. Kişi zamanla sosyal ilişkilerden çekilir.
3. Sürekli Alarm Hali
Kişi küçük bir sese aşırı tepki verir. Uykuya dalamaz. Gece sık uyanır. Ayrıca çabuk öfkelenir. Bu durum bedenin sürekli stres üretmesine yol açar.
4. Düşünce ve Duygu Değişimleri
Kişi kendini suçlar. “Ben engelleyebilirdim” diye düşünür. Ayrıca geleceğe dair umudunu kaybedebilir. Bazı kişiler insanlara güvenmez.
Van psikolog sürecinde uzman bu belirtileri tek tek ele alır ve danışana aktif baş etme becerileri öğretir.
TSSB Kimlerde Daha Sık Görülür?
Yoğun ve tekrarlayan travma yaşayan kişiler daha yüksek risk taşır. Çocukluk travması yaşayan bireyler daha hassas olabilir. Ayrıca yalnız kalan ve destek bulamayan kişiler daha fazla zorlanır.
Bununla birlikte bazı meslek grupları risk altındadır. Örneğin sağlık çalışanları ve güvenlik görevlileri travmatik olaylara daha sık maruz kalır.
Ancak dayanıklılık kişiden kişiye değişir. Bazı kişiler güçlü sosyal destek sayesinde süreci daha hızlı atlatır.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?
Uzman tedavi sürecini planlı şekilde yürütür. Danışan aktif katılım gösterir.
Bilişsel Davranışçı Terapi
Uzman danışanın travmaya bağlı geliştirdiği düşünceleri analiz eder. Danışan bu düşünceleri sorgular. Ardından daha dengeli alternatifler üretir. Böylece tehdit algısı azalır.
EMDR Terapisi
Uzman danışanın hedef anıya odaklanmasını sağlar. Ardından çift yönlü uyarım uygular. Beyin anıyı yeniden işler. Duygusal yoğunluk düşer.
Duygu Düzenleme Teknikleri
Uzman nefes egzersizleri öğretir. Danışan tetiklendiğinde bu teknikleri uygular. Böylece bedenini sakinleştirir.
Van psikolog desteği alan kişiler sürece düzenli devam ettiğinde belirtiler azalır.
Günlük Hayatta Neler Yapabilirsiniz?
Düzenli uyku alışkanlığı geliştirin. Fiziksel egzersiz yapın. Sosyal destek arayın. Güvendiğiniz kişilerle konuşun.
Ayrıca tetikleyicileri fark edin. Kaçınma yerine kontrollü yüzleşme pratiği yapın. Küçük adımlarla ilerleyin. Beyin yeni öğrenme geliştirir.
Ne Zaman Destek Almalısınız?
Yoğun korku ve kabuslar bir aydan uzun sürüyorsa destek alın. İşlevselliğiniz düştüyse süreci ertelemeyin. Van psikolog desteği ile travma belirtilerini aktif şekilde yönetebilirsiniz.
