Ergenlikte Özgüven Sorunlarının Nedenleri, Belirtileri ve Çözüm Yolları
Ergenlik dönemi, çocuk kimliğimizle vedalaştığımız ve yetişkinlik yaşamının kapısına doğru yürüdüğümüz kimlik arayışı dönemidir. Aslında bu dönemde ergen bireyin hızlı fiziksel değişimlere uğraması, ders konusunda yaşadığı baskılar, sosyalleşme ve gruplara kabul edilme sancıları gibi zorluklar haliyle onun özgüvenini etkilemektedir. Ergenlikte özgüven sorunları, kişiyi psikolojik anlamda yıpratma potansiyeline sahip olmanın yanında aynı zamanda sosyalleşme çabalarını da olumsuz etkilemektedir.
Ergenlikte Özgüven Nedir?
Bireyin kendi yeteneklerine, becerilerine inanıp kendini değerli hissetmesi özgüveni tanımlamaktadır. Öte yandan ergenlik sürecinde özgüveni etkileyen iç ve dış faktörler vardır.
Özgüveni Etkileyen Durumlar
- İlk olarak bireyin fiziksel görüntüsü ve algılama şekli
- Sonrasında anne ve baba tutumları ve aileden gördüğü destek
- Bireyin akademik başarısı ve bulunduğu okulun ortamı
- Arkadaş gruplarına katılımı ve kabul görmesi
- Sosyal medyanın bıraktığı etkiler
Özellikle, ifade edilen bu başlıklarda yaşanacak olumsuzluklar ergenin özgüvenini olumsuz anlamda etkileyecektir.
Ergenlikte Özgüven Sorunlarının Nedenleri
Hızlı Fiziksel Değişimler
Fiziksel görüntüde yaşanan hızlı değişimler kişinin, bedenini kabul etmesi noktasında zorlamaktadır. Örneğin boyunun çok hızlı uzaması, şok kilo değişimleri bedensel kabulleri güçleştirmektedir.
Ebeveyn Tutumları
Anne ve babanın eleştirel tavırları ve ilgiden uzak tutumları ergen bireyin özgüvenini zayıflatır. Bunun aksine, ergenin sahiplenilmesi, ilgi görmesi, ergenlerle iletişimde duygu ve düşüncelerinin aile içinde kabul görmesi onun özgüvenini olumlu etkileyecektir.
Sosyal Kıyaslamanın Olması
Sosyal medya üzerinden veya arkadaş grupları üzerinden yapılan kıyaslamalar kişiyi yetersiz ve değersiz hissettirebilir.
Akademik Başarı Baskısı
Aileden veya çevreden gelen başarı baskıları ve beklentileri kişinin özgüvenini zedelemektedir.
Özgüven Sorunlarının Belirtileri
Ergenlikte özgüven sorunları, farklı davranış örüntüleriyle görülebilir:
- Her konuda onay alma ihtiyacı
- Başarısız olma korkusuyla risk alamama
- Sosyal ortamlardan uzaklaşarak izole yaşama
- Değersiz ve yetersiz hissetme
- Nihayetinde öfke agresyonları ve içine kapanıklık
Böylece, ergene dair bu belirtileri gözden kaçırmamak ve fark etmek adına ebeveynlerin ve öğretmenlerin bilinçli bir farkındalıkla onları gözlemlemeleri gerekmektedir.
Ergenlikte Özgüveni Güçlendirmenin Yolları
1. Destekleyici Aile Ortamı
Aile ortamında çocuğun düşüncelerinin kabul görmesi, duygularının yok sayılmaması, yaptığı hataların yaş dilimi de göz önünde bulundurularak bu sürecin doğal bir parçası olduğu gerçeğiyle yaklaşılması gerekir.
2. Sosyal Becerilerin Geliştirilmesi
Ergenin rahatlıkla kendini ifade edebileceği arkadaş ilişkilerinin olması ve bu bağlamda yeni arkadaş ilişkilerini destekleyen aktiviteler önem taşır.
3. Gerçekçi ve Ulaşılabilir Hedefler Belirlemek
Ergen bireyin potansiyelinin üstünde hedefler koymayıp kapasitesine uygun amaçlarla onun başarılı hissetmesi sağlanabilir.
4. Sosyal Medya Sınırı Koymak
Bireyin olumsuz anlamda kıyaslamalara kendini maruz bırakmaması adına sosyal medya kullanımının dengeli bir düzeyde olması sağlanmalıdır. Psychology Today makalesinde de belirtildiği gibi sosyal medya kendimizi başkalarıyla kıyaslamamıza ve yeterince iyi olmadığımızı düşünmemize yol açıyor. Toplumun gerçekçi olmayan beklentileri ise özgüveni zedeliyor.
5. Profesyonel Bir Desteğe Başvurmak
Ergenin özgüvenle ilgili problemleri arttığında psikolojik destek arayışına girilmesinde yarar vardır. Özellikle, bu sürecin işin muhtevasına vakıf bir uzmanla ilerletilmesi sağlıklı bir adım olacaktır.
Sonuç: Sağlıklı Kimlik Gelişimi
Ergenlikte özgüven sorunları, bireyin sağlıklı bir kimlik inşa etmesi adına son derece önemli bariyerdir. Bu nedenle sağlıklı bir aile ortamında, besleyici sosyal ilişki ağları ve yerinde yönlendirmelerle ergen bireyler özgüven problemlerini aşarak sağlıklı bir kimlik edinebilirler. Nitekim özgüvenin öğrenilen ve bireyin ortaya koyduklarıyla geliştirilebilen bir potansiyel olduğunu unutmamanız gerekir. Sahip olunan becerilerin geliştirilmesi ve yeni bir halin ortaya konulmasıyla özgüvenin geliştirilmesi mümkündür. Sonuç olarak, önemli olan bu gerçeği yok saymamak.
