Anne Baba Tutumları: Çocuk Gelişimi Üzerindeki Etkileri ve Sağlıklı Yaklaşım Modelleri
Çocukların, kişilik yapısının önemli temellerini anne baba tutumları oluşturur. Anne ve babaların tutum ve davranışları, çocukların sosyalleşme becerilerini, ders başarılarını, özgüvenlerini ve duygusal süreçlerini etkileyip şekillendirmektedir. Özellikle, ebeveynlerin izleyeceği yerinde ve doğru yöntemler, çocukların ruhsal açıdan sağlıklı olmalarını sağlarken yanlış yöntemler ise çocukların ilerleyen süreçlerde problemler yaşamalarına neden olmaktadır. Yani çocuğun, yetişkinlik yaşamında ortaya koyacağı kişilik ve davranış örüntüsü etkileşimde bulunduğu anne ve babaların eylemleri ve tutumlarıyla şekillenmiş olacaktır.
Ebeveyn Tutumlarının Önemi
Çocuk, hayatı ebevynlerinin gözlerinden görür. Nitekim onlarla kurduğu ilişkideki sevgi, ilgi, şefkat ve merhamet çocuğun hayatı görme biçimine önemli ölçüde etki etmektedir.
Tutum ve Davranışların Çocuğa Etkileri
- Özgüven: Çocuğun destekleyici bir aile ortamında büyümesi onun özgüvenini olumlu anlamda etkileyecektir.
- Sorumluluk: Çocukla olan ilişkide sınırsız özgürlük yerine sevgi dolu bir disiplin yaklaşımı çocuğa sorumluluk kazandırır.
- İlişkiler: Aile içindeki sağlıklı ilişki zemini çocuğun sosyalleşme becerilerine önemli bir katkı yapar.
- Duygusal gelişim: Ebeveynlerin çocuğa şefkat ve merhametle yaklaşması ona empati duygusu kazandıracaktır.
Sık Görülen Ebeveyn Tutumları
Ailelerin çocuk yetiştirme prensipleri ve ebeveynlikleri birbirine göre farklılık gösterir. Ancak genel anlamda sık görülen anne baba tutumları şunlardır:
Otoriter ve Katı Tutumlar
Çocuğun duygu ve düşüncelerinin genelde yok sayıldığı ve söz hakkının çok olmadığı aile ortamlarında görülür. Bu nedenle, katı ve baskıcı tutumlarla büyüyen çocuk girişimcilik ve özgüven konularında eksik kalır. NIH (National Institutes of Health)’in makalesinde belirtildiği otoriter ebevenlik altında çocuklar; utangaçlık, sosyal beceriksizlik ve kendi kararlarını vermede zorluk yaşayabilirler.
Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumları
Bu çocuklar ebeveynleri tarafından işgale uğrarlar. Anne ve babaların çocuklarını iyi niyetle dış dünyanın tehlikelerinden koruma çabaları çocuğu çevreden izole bir hale getirmektedir. Bundan dolayı çocuk zamanla dışarıya çıkmaya ve arkadaş ortamlarına girmeye karşı kaygı geliştirebilir. Sosyal kaygı bağlamında birtakım problemlerin ortaya çıkması olasıdır. Çocuğun manevra kabiliyeti ve bağımsızlık alanı ciddi şekilde kesintiye uğramaktadır. Helikopter ebeveynlik olarak isimlendirdiğimiz bu yaklaşımda, anne ve babalar çocuğu fiziksel olarak işgal eder ve çocuğun hata yapma şansı olmaz.
İlgisiz Ebeveyn Tutumları
Çocuklarını sahiplenme ve onların ihtiyaçlarını görme konusunda yetersiz kalan ebeveyn davranışları buna örnektir. Böylece zaman içinde anne ve babanın ilgisinden ve sahiplenmesinden eksik bir şekilde büyüyen, duygusal ihmalle yetişen çocuklar değersizlik ve ait olamama hislerini yaşamaktadırlar.
Aile İçindeki Demokratik Tutum
Bu ailelerde çocukların fikirleri ve duyguları önemlidir. Kuralların çerçevesi bellidir ancak sevgi de eşlik eder. Aksine çocuğun düşüncelerinin kabul gördüğü bir aile ortamında çocuk, özgüven ve sorumluluk kazanacaktır.
Sağlıklı Anne Baba Tutumu Nasıl Olmalı?
Anne baba tutumları, tutarlı ve dengeli olmalıdır. Başka bir deyişle uçlarda olmamalıdır. Aşırı baskı ve gereğinden fazla serbestiyet olmamalıdır.
- Çocuğun Sevgi ve ilgi görmesi: Çocukların koşulsuz bir şekilde sevilmesi ve sahiplenmesi onların ruhsal iyilik halini olumlu etkileyecektir.
- Tutarlı olmak: Aynı olay ve durumlarda ebeveynler birbirinden çok farklı davranış ve tepkiler ortaya koymamalıdır.
- Çocuğa sorumluluk vermek: Çocuğun içinde bulunduğu yaş dilimi göz önünde bulundurularak uygun sorumluluklar verilmelidir.
- İletişime açık olmak: Çocuk ve ebeveynler arasında duvarlar olmamalı. Yani çocuk duygu ve düşüncelerini rahatça ifade edebilmelidir.
- Model olmak: Çocuk ne söylediğinize bakmaz ne yaptığınıza bakar. Dolayısıyla çocuğa söylediklerimizden çok yaptıklarımızla örnek olacağımızı unutmamamız gerekir.
Yanlış Tutum ve Davranışların Sonuçları
Yanlış anne ve baba tutumları, çocuğun gelecekteki halini olumsuz etkileyebilir. Örneğin aşırı bir şekilde eleştiriye maruz kalan çocuk özgüven konusunda zayıf kalacaktır. Öte yandan haddinden fazla korunan ve işgal edilen çocuk da dış dünyaya karşı daha hassas ve kırılgan olur. Ebeveynleri tarafından yeterince sahiplenmeyen ve ilgi görmeyen çocuk ise değersizlik hislerini yaşayabilir. Sonuç olarak, tüm bu ifade edilenlerle beraber anne ve baba tutumlarının oldukça önemli olduğu gerçeği karşımıza çıkmaktadır.
Sonuç: Denge ve Farkındalık
Çocukların ruhsal gelişimlerini etkileyecek önemli temellerden bir tanesi anne baba tutumlarıdır. Aile içindeki huzur ortamı çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlar. Değer gördüğü ve düşüncelerinin önemsendiği bir ortam, özgüvenini ve mutluluğunu artırır.
Anne ve babaların her davranışı çocuğun gelişiminde önemli bir etkiye sahiptir. Bu bilinç ve farkındalıkla hareket edilmesi gerekmektedir.
