Değersiz Hissetme Nedenleri ve Başa Çıkma Yolları
Bu yazımızda bunun sebeplerini, belirtilerini ve bu duygudan uzaklaşmanın yollarını sizlerle paylaşacağız. “Kendimi değersiz hissediyorum” duygusu son zamanlarda çok fazla kişinin deneyimlediği bir histir. İnsanlar, bazen yeteri kadar sevilmediklerini, anlaşılmadıklarını veya başarılı olmadıklarını düşünürler. Aslında her insan bazen kendini üzgün, yetersiz ve değersiz hissedebilir. Bu durum son derece normaldir. Ancak bu hal, uzun bir zamana yayıldığında bireyin ruh halini, çevresiyle olan ilişkilerini ve hayat kalitesini olumsuz yönde etkilemeye başlar. Bundan ötürü, kendimi değersiz hissediyorum duygusunun altındaki dinamikleri çözümlemek son derece önemlidir.
Terapi odasındaki tecrübeler ışığında şunu söyleyebiliriz; insanlar dış görüntüleri itibariyle güçlü görünebilirler ancak iç dünyaları şiddetli bir değersizlik ve yetersizlik duygusuyla yaka paça olur. Bu bireylerin şunları yaptıklarına görürüz, eleştirel bir iç sese sahiptirler. Kendilerini başkalarıyla kıyaslarlar ve sürekli onay arama ihtiyacı içinde olurlar. Bundan dolayı değersizlik hissi sadece bir duygu olarak görülmemeli, aynı zamanda bireyin kendini görme biçimiyle de yakından ilintilidir.
Değersizlik Hissi Nedir?
Değersizlik hissi tablosunu hem literatür bağlamında hem de klinik tecrübelerimiz ışığında tanımlayacak olursak, bireyin kendini yetersiz, değersiz ve sevilmeye layık görmemesi olarak tanımlayabiliriz. Bu dönemde kişi olayları hep olumsuz yönleriyle görür. Sonuçta eksik ve kusurlarını görmekten kendini alıkoyamaz.
Zaman içerisinde bu kişiler “kendimi değersiz hissediyorum” düşüncesiyle daha fazla yaşamaya başlarlar. Bu durum, süreç içerisinde bireyin özgüvenini kaybetmesine ve insanlardan uzaklaşmasına neden olur.
Kendimi Değersiz Hissediyorum Demenin Belirtileri Nelerdir?
Kendimi değersiz hissediyorum düşüncesi ve hissinin bireyde hangi belirtilerle ortaya çıktığını aşağıda başlıklar halinde belirttik.
Sürekli Kendini Eleştirmek
Bu bireyler güçlü bir eleştirel iç sese sahiptirler. Kimse eleştirmese bile bu bireyler kendilerini acımasızca eleştirirler. Yani hatalarını ve kusurlarını görürler. Pozitif taraflarını göremezler.
Başkalarıyla Kıyaslamak
Değersizlik hissi yaşayan bireyler kendilerini başkalarıyka kıyaslamaktan alıkoyamazlar. Böylece her kıyaslama onlar için bir yetersizlik ve değersizlik duygusuna kapı aralar.
Onay İhtiyacı
Klinik deneyimlerimiz bu kişilerin hep bir onay alma ihtiyacı içinde olduğunu gösterdi. Nitekim çocukluk yaşantılarında bu bireyler ebeveynleriyle olan ilişkilerde hep onay alma ihtiyacı içinde olmuşlardır.
Yetersizlik Hissi
Yetersizlik ve değersizlik hissi bu bireylere hep eşlik eder. Bundan kurtulmaları zordur.
Sosyal Geri Çekilme
Zaman içerisinde bu kişiler özgüvenlerini yitirmeye başlarlar. Böylelikle insanlardan uzaklaşarak izole hale gelmeye başlarlar.
Kendimi Değersiz Hissediyorum Neden Olur?
“Kendimi değersiz hissediyorum neden olur” sorusuna cevap olacak birçok cevap vardır. Bu başlıkları aşağıda sizler için sıraladık. Değersizlik duygusunun köklerinin dayandığı temeller şunlardır:
Çocukluk Deneyimleri
Bireyin içinde bulunduğu aile ortamı yani anne ve babasıyla olan hikayesi kişinin kendini algılama şeklini etkiler. Özellikle eleştirel ebeveynlerle büyüyen kişiler kendilerini yetersiz ve değersiz görmeye meyillidirler.
Travmatik Yaşantılar
Bireye değersizlik hissi yaşatan, aldatılma, terk edilme ve dışlanma gibi olaylar bu temeli fazlasıyla beslemeye başlar.
Sürekli Eleştirilmek
Bu duyguların ve düşüncelerin oluşmasına temel olacak en önemli kaynak, bireyin sürekli eleştirilmesi ve zaman içerisinde özgüvenini yitirmesidir.
Mükemmeliyetçilik
Kişinin mükemmellik beklentisi onun kendisini en ufak hatada acımasızca eleştirmesine neden olur. Çünkü hata ve kusur onun için korkunç bir vaziyettir. Bu duruma düşmemek için hep tetikte yaşar. Hataya tahammül edemez. Bundan dolayı kendine sürekli yüklenir.
Değersizlik Hissi Psikolojik Mi?
Çoğu kimse “kendimi değersiz hissediyorum nedeni psikolojik mi” sorusunu sorar. Klinik tecrübelerle şunu söyleyebiliriz; eğer değersizlik hissi uzun bir zamandır size eşlik ediyorsa psikolojik süreç bunu beslemektedir.
Depresyon, kaygı, travma veya özgüvensizlik bu süreci besleyen durumlardır. Bundan ötürü bu kişiler yaşadıkları duyguları yabana atmamalıdırlar. Ciddi bir şekilde ele almaları gerekir.
Kendimi Değersiz Hissediyorum, Ne Yapmalıyım?
“Kendimi değersiz hissediyorum ne yapmalıyım” sorusunun cevabı için bazı yöntemleri eyleme koymak gerekir.
Kendinle Konuşma Şeklini Değiştirmek
Öncelikle kişinin kendine şefkat ve merhametle yaklaşması; ayrıca eleştirel dilden uzaklaşması gerekir. Özellikle iç sesiniz iyileşmedikçe ruhunuzun iyileşmesi mümkün değildir.
Güçlü Yönleri Fark Etmek
İnsan, sadece kendindeki olumsuz yönleri görmemeli. Hayatın içinde tüm renkler var. Dolayısıyla insan olumu parçalarını da fark etmeli. Bu bakış açısı değersizlik hissi ile mücadele etmeyi kolaylaştırır.
Kıyaslamayı Azaltmak
Birey kendini kıyasa tabi tuttukça yetersiz ve değersiz hissetmeye devam eder. Bu durum onun için ruhsal yüklerin oluşmasına zemin hazırlar.
Küçük Başarıları Görmek
Birey, kendisi için küçük sayılan pozitif yönleri fark etmeye başlayarak özgüvenini yeniden inşa edebilir. Böylece küçük parçalar büyük resmin ortaya çıkmasına hizmet eder.
Sosyal Destek Almak
İnsan, sosyal bir varlıktır dolayısıyla da sosyal ortamlara ihtiyaç duyar. Bu beslenme olmazsa psikolojik açıdan zayıf ve güçsüz düşebilir.
Değersizlik Hissinin Günlük Hayata Etkileri
Kendimi değersiz hissediyorum zaman içerisinde bireyin günlük hayatını etkilemeye başlar. Örneğin günlük rutinler aksamaya başlar.
İlişki Problemleri
Sürekli olarak reddedilen ve terk edilen kişiler zaman içerisinde sevilmeye layık birisi olmadığı düşüncesine kapılabilir.
İş ve Eğitim Hayatı
Birey, özgüvensizlik yaşadıkça toplum içerisindeki rollerinde de problemler yaşamaya başlar. İş hayatı, sosyal hayatı veya aile hayatı bu durumdan olumsuz etkilenmeye başlar.
Karar Vermekte Zorlanmak
Kişi, kendine olan güveni kaybetmeye başladıkça kendi kararlarını vermekte de zorlanır. Herhangi bir olay veya durumda karar veremez hale gelir.
Özgüveni Güçlendirmek İçin Neler Yapılabilir?
Kendimi değersiz hissediyorum sorusunu kendisine soran kişiler için bu durumun üstesinden gelmeleri için yapabilecekleri rutinleri aşağıda sıraladık.
Kendine Gerçekçi Hedefler Koymak
Öncelikle hayal kırıklığı yaşamamak adına kişi gerçekçi amaçlar belirlemelidir. Kendi gerçeklerinin farkında olmalıdır. Yapabileceklerinin çok üstünde hedefler belirlememelidir.
Kendine Zaman Ayırmak
Ruhsal olarak dingin bir hale kavuşmak için bireyin kendine vakit ayırması, kendini dinlemesi faydalı olacaktır.
Olumlu İnsanlarla Vakit Geçirmek
Hepimizin çevresinde iyi ve kötü vakit geçirdiğimiz insanlar vardır. Olumlu bir çevreye sahip olmak değersizlik hissi için törpüleyici bir işlev görecektir.
Duyguları İfade Etmek
Bireyin baskıladığı duygu ve düşünceler onu psikolojik olarak zayıf hale getirir. Çünkü bastırılan duygular ve düşünceler yok olmaz bizimle gelmeye devam eder.
Ne Zaman Destek Almalı?
Kişi “kendimi değersiz hissediyorum” duygu ve düşüncesine uzun bir zamandır sahipse ve bu durum günlük rutinlerini etkileyecek bir vaziyete ulaştıysa destek alması gerekir. Çünkü müdahale edilmediğinde mevcut durum daha da kötüleşebilir ve bireyin tek başına üstesinden geleceği bir seviyede olmaz.
Bundan dolayı profesyonel bir destek değersizlik hissi baş etme adına önemli bir adım niteliğindedir. Bireyin kendi duygu ve düşüncelerini anlamlandırmasına olanak sağlar. Değersizlik hissine neden olan durumları çözümlemesine yardımcı olur.
Sonuç
Terapi deneyimlerimizle beraber bu süreci özetleyecek olursak; “kendimi değersiz hissediyorum” düşüncesi son derece normal bir düşüncedir. Fakat; bu durum kronik bir hale geldiğinde problemler çıkmaya başlar. Hayattaki işlevselliği olumsuz anlamda etkilenmeye başlar.
Bu süreçte kişi, kendine şefkatli ve anlayışlı olmalıdır. Zayıf yönlerine odaklanmak yerine güçlü taraflarını da görmeye çalışmalıdır. Mevcut durumla mücadele etmek adına bu zihinsel dönüşüm ona faydalı olacaktır.
Şunu unutmamız gerekir, insan hayatta her duyguyu yaşamaya muktedirdir. Ancak bu duyguların hayat boyu bize eşlik etmeyeceğini bilmek gerekir.
