İlişkilerde Kıskançlık Neden Olur? Kontrol Davranışları ve Sağlıklı Başa Çıkma Yolları
Günümüz ilişkilerinin en büyük sorun alanlarından biri ilişkilerde kıskançlık ve kontrol davranışlarıdır. Kişinin, partnerini kıskanması ve kıskançlık duygusu yaşaması normaldir ancak bu durum aşırı bir boyuta evrildiğinde ilişki ve çiftler ciddi bir yıpranma durumuyla karşı karşıya kalırlar. Böylece karşıdakini kontrol etme arzusu özgürlük alanına müdahaleyle başlar ve bu da güven problemine yol açar. Bununla beraber sağlıklı bir ilişkiye giden yol bu davranışların altında yatan dinamikleri iyice analiz etmekten geçiyor.
İlişkilerde Kıskançlık Neden Ortaya Çıkar?
Kıskançlık duygusu genel anlamda kaybetme korkusundan gelir. Kişi, partnerini kaybedeceğini düşünür. Bu durumun arka planında yatan psikolojik zeminlere beraber bakalım.
Kıskançlığın Temel Nedenleri
• Güvensizlik: Hayata ve kişilere karşı güvensiz hissetmek. Yani güvenli bağlanmadan mahrum olmak.
• Geçmiş deneyimler: Kişinin, geçmiş ilişki deneyimlerinin ihanet ve aldatılmayla sonuçlanmış olması.
• Bağımlı ilişki tarzı: Partnerine yapışarak hayata dair tüm yatırımları ona yapmak. Yani onu yaşamının ana odağı haline getirmek.
• Özgüven eksikliği: Bireyin, içindeki özgüvensizlik hissiyle beraber kendini, sürekli kıyasa tabi tutması.
Kişi, partneri tarafından ilgi görmek ister. Ancak; kıskançlık duygusu ve kontrol eylemleri aşırıya kaçtığında partnerler, ciddi anlamda rahatsızlık duymaya başlamaktadırlar.
Kontrol Davranışları Nedir?
Kontrol davranışları, çiftlerin birbirlerini işgal ederek gündelik hayatlarını kontrol altına almalarıdır. Telefonun sürekli gözetim altında tutulması, görüşülen kişilerin tek tek öğrenilmesi, ne giyileceğine karışılması gibi örnekler kontrol davranışlardır.
Kontrolcü Davranışların Sonuçları
- Partnerler arasındaki güven hissini zedelemektedir.
- İlişkide özgürlük alanları kısıtlanmaya başlar.
- İletişim dilinin bozularak kopması.
- İlişki ilerledikçe hissedilen yorgunluk ve tükenmişlik duyguları.
Kontrol davranışlarıyla bugüne kadar hiçbir ilişki sağlıklı bir zemine kavuşmamıştır. Aslında bu davranış, kıskançlık duygusunun etkisiyle ortaya çıkan hastalıklı bir eylemdir. Kontrol eylemiyle partnerler kısa dönemli karşıdakinin taleplerine olumlu cevap verebilirler. Ancak zamanla bunun kendi kişiliğine ve özgürlük alanına bir saldırı olduğu gerçeğiyle yüzleşirler. Bu yüzleşme ilişkide yeni çatışmaları beraberinde getirir.
Sağlıklı İlişkilerde Kıskançlık
Psychology Today makalesinde de belirtildiği gibi kıskançlık özünde zararlı değildir, yalnızca tepkisel davranışlara veya duygusal kapanmaya yol açtığında sorunlu hale gelir. Yani insan doğası gereği kıskanabilir; bunu ortadan kaldırmak yerine bununla yaşamayı öğrenmek ve bu duyguyu yönetmek gerekir.
Kıskançlıkla Baş Etme Yolları
1. Kendi duygularını fark edebilmek: Kıskançlık hissi kapını çaldığında “şu anda bu hissi neden hissediyorum?” diye sor kendine.
2. Güven inşa etmek: İletişim dilinin ve davranışların net ve tutarlı olması gerekir.
3. Kendinle ilgilen: Odağı dışa çevirmek yerine kendine çevir. Özellikle ilgi alanlarını keşfet ve hobiler edin.
4. Partnerini suçlama: Düşüncelerini ve duygularını sakince ifade et. Ama suçlamaya başvurmadan.
Kontrol Davranışlarını Bırakma Yöntemleri
Her insanın bir özgürlük alanı vardır ve bu alan korunmalıdır. Kontrolcü davranışlardan vazgeçmek adına şunlara dikkat etmekte yarar var:
• Sınırları benimsemek: Hem bizim hem de karşıdakinin sınırları olduğunu kabul etmek gerekir.
• Güvenmeyi seçmek: Sürekli birini kontrol etmek imkansızdır ve ilişkiye zarar verir. Kontrol yerine güvenmeyi seçebilirsiniz.
• Kaygıları görmek: Kontrolcü davranışları kişinin kendi iç süreçleriyle ilgilidir genellikle.
• Profesyonel desteğe başvurmak: Kontrolcü davranışlar ilişkiyi nefessiz bırakmaya başlamışsa çift terapisi veya aile danışmanlığı hizmeti alınabilir. Çiftlerin bu problemi kendi başlarına çözüme kavuşturmaları zor olabilmektedir. Destek almanın gerekliliği bu noktada ortaya çıkar. Kontrolcü davranışları ortaya koymanın arka planında partnerlerin kendi kişilik yapılarının izleri yatabilir. Bu anlamda önce çift terapisi ardından bireysel terapi hizmeti alınabilmektedir.
Sonuç: Dengeli ve Güvenli Bir İlişki
İlişkilerde kıskançlık ve kontrol davranışları, bireyin içindeki hisleri yanlış yollarla ifade etmeye çalışmasıyla ortaya çıkmaktadır. Çiftlerin kontrolcü davranışlara başvurmaları, partnerlerin birbirlerine karşı olan duygularını yıpratır ve aralarındaki iletişimi kesintiye uğratır. İlişkinin sağlıklı bir çerçevede devam etmesi adına kişisel alanlara saygı gösterilmesi, güvenin ve saygının korunması gerekmektedir. Kıskançlık duygularını okuyabilen ve bu duyguyu çözmeye çalışan çiftlerin uzun soluklu bir sevgi ilişkisi sürdürdüklerini görürüz. Bu durumun aksini yaşayan çiftlerde ise ilişki zamanla ciddi yıpranmalara maruz kalmaktadır. Çiftler için huzur buldukları yer hüviyetini kaybetmeye başlamaktadır.
Sağlıklı bir ilişki için güven, saygı ve bireysel alanların korunması esastır. Kıskançlığı sevgiye, kontrolü ise anlayışa dönüştürebilen çiftler, daha dengeli ve uzun soluklu bir ilişki yaşayabilir.
