Helikopter Ebeveynlik ve Çocuk Psikolojisi Üzerindeki Sonuçları
Günümüzde, anne ve babaların çocuklarıyla olan ilişkilerinin ve iletişimlerinin çocukların ruhsal ve fiziksel gelişimleri üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Anne baba tutumlarından bir tanesi de helikopter ebeveynliktir. Bu yaklaşım, çocuğun hareket ve manevra alanını kısıtlar. Onu fiziksel ve ruhsal olarak kontrol altında tutar. Ayrıca aşırı korumacı davranışlar içerir. Çocuğun tek başına hareket etmesine izin vermez. Bu tutum, kısa vadede anne ve çocuğu güvende hissettirebilir ancak uzun vadede çocuğun sosyal becerilerini ve kişilik gelişimini olumsuz etkileyecektir. Bu makalemizde helikopter ebeveynlik nedir sorusuna yanıt arayacağız. Ayrıca neden ortaya çıktığını ele alacağız. Çocuklar üzerindeki etkilerini de inceleyeceğiz. Böylece konuyu tüm yönleriyle değerlendireceğiz.
Helikopter Ebeveynlik Nedir?
Helikopter ebeveynlik, anne ve babaların çocuğu fiziksel olarak işgal etmesidir. Her eylemine müdahale edip onu kısıtlamaya çalışmalarıdır. Sıklıkla kontrole tabi tutmalarıdır ve çocuğun hata yapma şansının olmamasıdır. Diğer bir deyişle çocuğun sosyal çevrede ve akademik hayatta sürekli kontrol edilmesi ve yönlendirilmesidir. Çocuğun etrafında her daim dört dönen bir ebeveynin olmasıdır. Bu da helikopter tanımıyla ifade edilmektedir.
Helikopter Ebeveynliğin Nedenleri
1. Kaygı ve Kontrol İhtiyacı: İlk olarak anne ve babaların kaybetme korkuları onları, kontrolcü ve korumacı davranışlara yöneltmektedir.
2. Mükemmeliyetçilik: Sonrasında ebeveynler, çocuğun yanlış yapman şansını elinden alarak onun duygu, düşünce ve davranışlarına ket vururlar. Bununla beraber her şeyin en mükemmelini isteyerek çocukta baskı oluştururlar.
3. Toplumsal Baskılar: Buna ek olarak, çevreden gelen akademik baskılar ve kıyaslamalar anne ve baba tutumlarıyla birleşince çocuğun şiddetli bir baskı hissetmesi kaçınılmaz bir hale gelmektedir.
4. Ebeveynin Bireysel Eksiklikleri: Anne ve babaların kendi hayat hikayelerindeki yarım kalmışlıkları çocuk üzerinden tamamlama anlayışları, çocuğun her anına ve davranışına müdahil olmalarına neden olmaktadır.
Helikopter Ebeveynliğin Çocuklar Üzerindeki Olumsuz Etkileri
1. Özgüven Eksikliği
Çocukların düşünce ve karar mekanizmalarına ipotek vurulmuşsa bu bireylerin bireysel anlamda kendilerini ortaya koymalarını da bekleyemeyiz. Yani yaşanılan durumlar zamanla çocukta özgüven eksikliğine kapı aralayacaktır.
2. Sorumluluk Almaktan Çekinme
Çocuk, hayatı boyunca edilgen ve pasif bir konumda kalmışsa, hep anne ve baba onun yerine kararlar almışsa bu çocuk bağımsız hareket etmeyi ve sorumluluk almayı da başaramayacaktır. NIH (National Institutes of Health)’in makalesinde belirtildiği gibi helikopter ebeveynler çocuklarıyla o kadar çok ilgilenirler ki, çocuklar tamamen onlara bağımlı hale gelir.
3. Sosyal İlişkiler Kuramama
Hep anne ve babanın yörüngesinde kalmış çocuklar sosyal hayata entegre olup arkadaşlık ilişkileri geliştirme noktasında başarısız olurlar.
4. Kaygı ve Stres
Hayata temas edememiş ve sürekli olarak korumacı ve kontrolcü ebeveynlerle büyümüş çocuklar dış dünyaya uyum sağlamakta zorlanıp kaygı yaşarlar.
Helikopter Ebeveynlikten Kaçınmanın Yolları
Çocuğa Bireysel Alan Tanıyın
Çocuğun hayatın içindeki doğal akışta olmasına müsaade edin. Böylece çocuğun olumlu ve olumsuz deneyimler elde etmesine fırsat tanıyın.
Çocuğa Sorumluluk Vermek
Çocuğa içinde bulunduğu yaş dönemine uygun sorumluluk ve görevler verilmelidir. Bu görevler onun bağımsız alanda gelişmesine ve özgüven kazanmasına zemin hazırlayacaktır.
Destekleyen Ama Müdahaleci Olmayan Tutumlar Sergileyin
Ebeveynler, çocuğu dış dünyanın tehlikelerinden elbette koruyacak ancak çocuğun her davranışı kontrole tabi tutulmamalıdır. Sessizce ona eşlik etmek ve özgürlük alanına ket vurmamak gerekiyor.
Kaygılarınızı Yönetin
Özellikle anne ve babaların kendi kişilik örüntüleri ve yaşam deneyimlerinden kaynaklı kaygılarını yönetmeleri gerekmektedir. Bunun yanı sıra, gerekirse bu konuda profesyonel bir desteğe başvurmalıdırlar. Çünkü ebeveynlerin yaşadığı korku ve kaygılar çocuğun dışardaki dünyayla olan temasını önemli ölçüde etkilemektedir. Daha fazla bilgi için Van Çocuk Psikoloğu yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sonuç
Helikopter ebeveynlik, en temelde anne ve babaların iyi niyetle ortaya koydukları eylemler bütünüdür. Ancak bu kontrolcü davranışlar bazen kaş yapayım derken göz çıkarabilmektedir. Nihayetinde çocukların özgüven kazanmalarına, bireysel hareket etmelerine ve sorumluluk becerileri kazanmalarına engel olmaktadır. Bu yüzden ebeveynler kendi korku ve kaygılarını yönetebilmelidir. Bu beceriyi geliştirmeleri önemlidir. Çocuğun sosyalleşmesini engellememelidirler. Yeni deneyimler kazanmasına da fırsat tanımalıdırlar. Çocuğun hayat içerisindeki tüm olumlu ve olumsuz deneyimleri ona kendi yaşam yolculuğunda eşlik edecek değerli fırsatlardır. Nitekim ebeveynler olarak bu deneyim fırsatlarında çocuğu mahrum bırakmamak ve bu gelişim sürecinde sağlıklı ebeveynlik teknikleriyle onları desteklemek gerekir. Önemle belirtmek gerekir ki, onun hayata katılmasına ve bağımsızlık kazanmasına eşlik etmek bu yolculuğun keyif verici yönüdür.
