Sosyal İletişim ve Gelişim Süreci Açısından Otizmi Anlamak
Otizm, erken çocukluk döneminde başlayan nörogelişimsel bir farklılıktır. Bu farklılık çocuğun sosyal iletişim kurma biçimini, dili kullanma şeklini ve davranış düzenini etkiler. Van Koza Psikoloji’ye başvuran birçok aile, çocuklarının göz teması kurmaması veya ismine tepki vermemesi nedeniyle değerlendirme ister. Çünkü ebeveynler akran gelişimi ile kendi çocuklarını karşılaştırır ve belirgin farkı fark eder.
Uzmanlar otizmi sosyal iletişim alanındaki zorlanma ve tekrarlayıcı davranış örüntüsü üzerinden değerlendirir. Bununla birlikte her çocuk aynı özellikleri göstermez. Bu nedenle uzmanlar “otizm spektrum bozukluğu” ifadesini kullanır. Spektrum kavramı geniş çeşitliliği anlatır; yani bazı çocuklar hafif sosyal zorluk yaşar, bazı çocuklar daha yoğun destek ihtiyacı duyar.
Otizm Beyni Nasıl Etkiler?
Beyin sosyal bilgiyi işlerken yüz ifadesini, jesti ve ses tonunu analiz eder. Otizmli birey bu bilgileri farklı biçimde yorumlar. Bu nedenle çocuk karşısındaki kişinin duygusunu anlamakta zorlanır.
Tipik gelişim gösteren bir çocuk annesi gülümsediğinde karşılık verir. Buna karşın otizmli bir çocuk aynı tepkiyi vermez. Ancak bu durum ilgisizlik anlamına gelmez; çocuk sosyal ipuçlarını farklı algılar.
Duyusal sistem de farklı tepki üretir. Bazı çocuklar yüksek sesten rahatsız olur. Bazı çocuklar dokunmaya hassas davranır. Bu duyusal farklılık günlük yaşam davranışını etkiler. Ayrıca çocuk ani değişim karşısında yoğun tepki gösterebilir.
Otizm Belirtileri
Belirtiler genellikle 18 ile 36 ay arasında belirginleşir. Aile sosyal iletişim alanındaki farkı erken dönemde fark eder.
Göz teması sınırlı kalabilir. Çocuk ismine bakmaz. Ortak dikkat gelişmez. Ebeveyn bir nesneyi gösterdiğinde çocuk aynı noktaya yönelmez. Bunun yanında çocuk duygusal paylaşım davranışını sınırlı gösterir.
Dil alanında bazı çocuklar geç konuşur. Bazı çocuklar duyduğu cümleyi tekrar eder. Özellikle ekolali davranışı dikkat çeker. Çocuk cümleyi anlamadan yineler.
Davranış alanında çocuk aynı oyuncağa uzun süre odaklanır. Ayrıca ellerle sallama veya dönme gibi tekrar eden hareketler sergiler. Günlük plan değiştiğinde huzursuzluk artar.
Van psikolog desteği alan aileler erken değerlendirme yaptığında süreci daha bilinçli yönetir. Çünkü erken adım gelişim potansiyelini güçlendirir.
Otizm Neden Gelişir?
Bilim insanları genetik faktörlerin önemli rol oynadığını açıkça ifade eder. Beyin gelişimindeki biyolojik farklılık süreci etkiler. Araştırmalar aşı ile otizm arasında bağlantı kurmaz. Bu nedenle bilimsel olmayan iddialar aileyi gereksiz kaygıya sürükler.
Çevresel etkenler genetik yatkınlıkla etkileşime girebilir; ancak bilim insanları kesin bir neden üzerinde çalışmalarını sürdürür.
Tanı Süreci
Uzman çocuğun gelişim öyküsünü ayrıntılı dinler. Ardından doğrudan gözlem yapar. Ayrıca standart değerlendirme araçları kullanır. Uzman sosyal iletişim, oyun ve dil alanlarını birlikte analiz eder.
Erken tanı çocuğun gelişim sürecini hızlandırır. Çünkü beyin erken yaşta yüksek öğrenme kapasitesine sahiptir. Van psikoloji alanında çalışan uzmanlar aileye net bir yol haritası sunar.
Destek Süreci
Uzman bireysel eğitim planı oluşturur. Çocuk iletişim ve sosyal beceriler üzerinde çalışır. Davranış temelli yaklaşım olumlu davranışı güçlendirir. Uzman problem davranışın nedenini analiz eder ve alternatif davranış öğretir.
Dil ve konuşma terapisti iletişim kapasitesini artırır. Aile sürece aktif katılım gösterir. Aile ev ortamında tekrar yapar. Bu tekrar öğrenmeyi hızlandırır.
Van Koza Psikoloji sürecinde uzman aileyle düzenli görüşme yapar ve gelişimi takip eder.
