Değersizlik Duygusu: Nedenleri, Belirtileri ve Sağlıklı Baş Etme Yolları
Her insan, yaşamının bazı dönemlerinde değersizlik duygusu yaşar ve bununla mücadele eder.
Bu his, bireyin hayat aynasında kendisini sevgiye layık olmayan, yetersiz, başarısız ve önemsiz biri olarak görmesine sebep olur.
Erken dönem çocukluk travmaları, sosyal çevreyle kurulan başarısız ilişki deneyimleri ve diğer alanlardaki hayal kırıklıkları bu duyguyu ortaya çıkarabilir. Fakat; tüm bunlara rağmen değersizlik duygusuyla baş etmek ve bunu bir kadere dönüştürmemek mümkün. Böylece birey, kendisi için doğru yolları ve yöntemleri uygulamaya koyduğunda bu histen uzaklaşabilir.
Bu yolları sizler için derledik. Buyurun hep beraber bu yöntemlere bakalım.
1. Değersizlik Hissini Kabullenme
İlk adım, bu hissin kabulüne yönelik olmalıdır. İnkârı benimsediğinizde veya bastırma yoluna gittiğinizde bu duygunun daha şiddetli bir şekilde yüzeye çıkacağını unutmamanız gerekir. Zihninizdeki her düşüncenin gerçek hayatta bir karşılığı yoktur. Zihnimiz bir günde on binlerce düşünce üretir. “Ben değersizim” düşüncesi de bunlardan bir tanesidir. Değersizlikle ilgili düşüncelerin bazen sadece bir düşünce olduğunu görmeniz gerekmektedir. Sonuç olarak, bazen değersizliği bilişsel düzeyde bilgi olarak görmek değersizlik duygusunun şiddetini azaltacaktır.
2. Geçmiş Yaşantının Etkilerini Görmek
Değersizlik duygusu kökleri ve temelleri olan bir duygudur. Bu kökler genelde geçmişin hikayesinde saklıdır. Yani bireyin geçmişte maruz kaldıkları ve yaşadıkları bugünkü hislerini önemli ölçüde şekillendirmektedir. Kişinin, doğduğu evde sürekli eleştirilmesi, aşağılanması, küçümsenmesi, sevgi görmemesi değersizlik duygusu tohumlarının onun kendiliğine saçılmasına sebep olmaktadır. Nitekim geçmişin yaralarını görmek ve onlara dokunmak bugünkü hislerin çözümlenmesinde kilit bir role sahiptir.
3. Olumsuz Otomatik İnançlarla Yüzleşmek
Bireyin sahip olduğu çarpık inançlarla yüzleşmesi gerekir. Örneğin kişi, değersizlik duygusunu besleyen “yetersizim”, “başarısızım”, “başarılı olursam değerli olurum” tarzındaki hatalı inanç kalıplarını sorgulamalı. Ve bunların yerine alternatif pozitif inançlar koymalıdır.
Diğer bir ifadeyle; işlevsiz olan ve gerçeklik temeli olmayan inançların yerine gerçek ve sağlıklı inançlar koymak kişiye iyi hissettirecektir.
4. Öz-Şefkat ve Özgüven Hissini Geliştirmek
Değersizlik duygusuyla baş etmenin yolları denince akla gelen yollardan bir tanesinin de öz-şefkat olduğunu görmekteyiz.
Kişi hataları karşısında kendisini acımasızca eleştirmek yerine anlayış ve şefkatle kendisine yaklaşmayı öğrenmelidir. Kendisine bu noktada tahammülkâr olmalıdır. Yani kendisine hata yapma payı tanımalıdır. Nitekim zaman içinde kişinin kendisine gösterdiği öz-şefkat, onun özgüvenini besleyeceği gibi değersizlik duygusunu da daha az hissetmesine olanak sağlayacaktır.
5. Sağlıklı İlişkilerin İçinde Olmak
Kişinin çevresindeki ilişki ağı toksikse, eleştirelse, aşağılayan bir tarzdaysa bu değersizlik duygusu için hissedilme potansiyeli artacaktır. Aksine, destekleyen, iyi hissettiren, güvende hissettiren bir ilişki ağı kişiye daha değerli hissettirecektir. Sosyal çevre bizim aynamızdır. Dolayısıyla aynada hangi görüntüye sahip olduğunuz sosyal çevrenizin sizi görme biçimiyle ilgilidir.
6. Bireyin Güçlü Yanlarına Odaklanması
Her bireyin kişilik yapısında kendini güçlü hissettiği parçalar mutlaka vardır. Yetenekli olduğu yanlarını görmesi ve bunlara odaklanması değersizlik hissiyle mücadelede önemli bir yere sahiptir. Kişinin günlük yaşamın içinde küçük büyük demeden pozitif olan durumları not etmesi ona kendini daha bütün bir şekilde görme şansını verecektir.
7. Değersizlik Duygusu İçin Bir Uzmandan Profesyonel Destek Almak
Değersizlik duygusu bireyin hayatı görme ve anlamlandırma biçimini oldukça etkileyecek öneme sahiptir. Aslında kişinin hayattan keyif alma durumunu etkilemektedir. Özellikle yaşamsal işlevlerinizi sekteye uğratan kronik bir değersizlik hissiyle yaka paça olma durumundaysanız bir psikologdan destek almanız gerekebilir.
Bazen alınan psikolojik destekle birlikte kişi, geçmişin hikayesine dokunarak o ruhsal yaraları sarma imkânı bulur.
Sonuç: Değersizlik Duygusu Geride Bırakılabilir
Değersizlik duygusu, yaşamı güçleştiren önemli bir duygudur. Fakat; kişinin kendisine öz-şefkat göstermesi, sağlıklı ilişkiler kurması, güçlü taraflarını fark edip bunlara odaklanmasıyla beraber bu histen uzaklaşmak mümkündür. Önemle belirtmek gerekir ki değersizlik duygusuyla baş etmek zaman istemektedir. Bu zaman dilimi içerisindeki her adım kişiyi olumlu anlamdan değişime ve dönüşüme hazırlayacaktır.
