Hayır Diyememek Neden Olur ve Bu Durumla Nasıl Başa Çıkılır?
Hayır diyememek, ilk bakışta sıradan bir eylem gibi görünebilir ancak; çoğu insan için oldukça zorlayıcıdır. Gündelik hayatın içerisinde sosyal, duygusal ilişkilerde ve aile içi ilişkilerde bazen “hayır demek” isteriz. Ama bunun yerine “evet” deyip geçeriz. İçimizdeki ses neden dilimizde yankılanmıyor ve neden hayır diyemiyoruz? Bunun altında özellikle psikolojik, kültürel ve kişisel sebeplere dayalı fazla faktör yatmaktadır.
Hayır Diyememek Ve Psikolojik Nedenleri
Çoğu insan için hayır diyememenin nedenleri; kabul edilmeme, onay görmeme, reddedilme gibi sebeplere dayanmaktadır. Çocukluk yaşantılarında sürekli eleştiriye maruz kalan kişiler zamanla kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilir. Başkalarının mutluluğunu kendi mutluluklarının önünde görerek büyütülen kişiler, yetişkinlikte kişisel sınırlarını korumada güçlük yaşarlar.
- Onay görme ihtiyacı: İnsanlar, karşıdakinin dünyasında kabul görme uğruna hayır demek yerine evet demeyi seçerler.
- Kaybetme korkusu: İlişkilerdeki kaybetme korkusu çoğu insana gerçek düşüncelerini ve duygularını söylemekten alıkoyar.
- Özgüven eksikliği: Kendi özgüvenini inşa edememiş ve kendi ihtiyaçlarını görme noktasında zayıf olan bireyler için hayır diyebilmek çok zordur.
Bireyin sahip olduğu bu psikolojik zeminler, kendi isteklerini ötelemesine ve iletişimde bulunduğu kişilerin taleplerini önceliklendirmesine kapı aralamaktadır. Bundan dolayı bireyin sağlıklı bir ruh haline eriştiğinin kanıtlarından birisi de karşıdakine sınır koymaktır. Ve kendi isteklerini yok saymamaktır.
Kültürel ve Toplumsal Etkiler
Hayır diyememek durumunun altındaki dinamiklerden bir tanesi de kültürel nüvelerdir.
Nitekim ziyadesiyle fedakâr olmak, uyumlu olmak, yardımsever olmak, başkalarının yardımına koşmak gibi Türkiye toplumundaki öğretiler kişinin kendi sınırlarını korumasını ve hayır demesini zorlaştırmaktadır.
- Fedakârlık beklentisi: Başkalarının mutluluğunu ve hoşnutluğunu önemseyerek fedakârlık yapmak.
- Toplumsal baskı: Topluma uyum noktasında aykırı olmama adına hayır yerine evet demeyi seçmek.
- Rol beklentileri: Toplumsal cinsiyet rollerinin bıraktığı etkiler neticesinde erkeklerden koruyuculuk kadınlardan fedakârlık beklenmesi, hayır demeyi öğrenmek eylemini maalesef olumsuz etkilemektedir.
Toplumun önceliklerini merkeze alan kültürel yapı, bazen bireyin kendi ihtiyaçlarını geri plana atmasına neden olur. Bu durum, kişinin kendi isteklerini sahiplenmesini zorlaştırır. Öte yandan bunun tam tersi başkalarının iyi hissetmelerini ve mutluluklarını önemsemektir.
Hayır Diyememek Ve Sonuçları
Kişi için kısa vadede karşıdakine evet deyip geçmek günü kurtarır. Ancak; sonraki zaman diliminde beraberinde çok fazla sorunu getirecektir. Bu sorunlar;
- Tükenmişlik: Kişisel sınırlarını koruyamayan ve ihtiyaçlarını görmeyen kişilerin zaman içinde yıprandıkları görülmektedir.
- Öfke patlamaları: Bireyin, içsel taleplerinin tam tersi durumların ve söylemlerin içinde bulunması zamanla onu tahammülsüz hale getirecektir.
- İlişkilerde alma verme dengesi: Hayır diyememek, bireyi ilişkide kıymetsizleştirir. Sürekli kendinden veren kişi olması ilişkinin dengesini de bozar.
Bu çerçevede, birey için hayır diyememenin sonuçları, sosyal ilişkilerinin ve ruh sağlının bozulmasıyla sonuçlanabilmektedir.
Hayır Demek İçin Neler Yapmalı?
Hayır demek neden zor? sualine uygun cevapları bularak çözüm için gerekli yollara da ulaşmak mümkündür. En başta bilmemiz ve kabul etmemiz gereken gerçek şudur; hayır dediğinizde karşıdakini reddetmiş olmuyorsunuz, aksine kendi sınırlarınızı korumuş oluyorsunuz.
- Kendini tanımak: Kendine dair farkındalığı olan kişi için hayır demek zor değildir.
- Kibar şekilde net olmak: “Seninle görüşmek için şu anda uygun değilim” gibi net ifadeler, sınır koymayı kolaylaştıracaktır.
- Suçluluk duygusunun esiri olmamak: Hayır demeyi öğrenmek, kibirlilik veya bencillik değildir aksine kendine olan saygının işaretidir.
- Küçük adımlardan başlamak: Günlük hayatın içinde küçük durumlara yönelik talepler hayır demek eylemini alışkanlığa dönüştürecektir. Böylece kişi, başkalarına evet derken içine hayır demekten kendini alıkoymalı. Sonuç olarak, psikolojik iyi halini ve ilişkilerini korumanın yolu buradan geçiyor.
Sonuç
Son kertede, hayır diyememek psikolojik, sosyal, kültürel ve kişinin kendilik durumlarını kapsayan birçok faktörden kaynaklanmaktadır. Sağlıklı bir ilişkinin yolu, hayır demek eyleminden korkmayan ve kendini ortaya koyan bireylerden geçiyor. NIH (National Institutes of Health)’in öğrenciler için yazılmış makalesinde belirtildiği gibi hayır demek cesaret ister, ancak sınır koyarak özgürlüğü korur. Birey için sınır koymak karşıdakini yok saymak değildir. Aksine karşıdakine de zaman içinde bu eylemlerde bulunma fırsatını sağlamaktadır.
